काठमाडौं पुस २६
इरानमा सरकारविरोधी आन्दोलन चर्कियो : सडकमा राजतन्त्रको नारा, खामेनीले भने- विदेशी षड्यन्त्र
इरानभरि सरकार विरोधी प्रदर्शन बढ्दै गएको छ । राजधानी तेहरानबाट शुरू भएको सरकार विरोधी प्रदर्शन देशभर फैलिएको हो ।
१३ दिनदेखि जारी निरन्तर विरोध प्रदर्शनका क्रममा तेहरानका धेरै भवनहरूमा आगलागी भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् । बीबीसी फारसीद्वारा प्रमाणित फुटेजमा तेहरानको घोलहक र सादत अबाद छिमेकमा भवनहरूमा आगलागी भएको देखाएको छ।
मानव अधिकार समूहहरूका अनुसार, इरानको मुद्राको अवमूल्यनप्रति निराशाका कारण ३१ वटै प्रान्तका १०० भन्दा बढी शहर र शहरहरूमा विरोध प्रदर्शन भएको छ।
प्रदर्शनका कारण टर्कीको राजधानी इस्तानबुलबाट तेहरान जाने उडान रद्द गरिएको छ। बीबीसी फारसीका अनुसार, उडानका यात्रुहरूले आफ्नो विमानलाई अवतरण अनुमति नदिएको बताएका छन् र यस्तै कारणले गर्दा तब्रिज र इस्फहान जाने उडानहरू पनि डाइभर्ट गरिएका छन् ।
खामेनीले भने कि इरानमा प्रदर्शनकारीहरूले ट्रम्पलाई खुसी पार्न प्रदर्शन गरिरहेका छन्।
इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पलाई खुसी पार्न सरकार विरोधी प्रदर्शनकारीहरू भैरहेको बताए । उनले सरकार विरोधी प्रदर्शनकारीहरूलाई दंगालु र बदमाशहरूको झुण्ड भनेका छन् ।
डोनाल्ड ट्रम्पले प्रदर्शनकारीहरूलाई समर्थन गर्ने बताएका छन्। ट्रम्पले इरानलाई चेतावनी दिएका छन् कि यदि प्रदर्शनकारीहरू मारिए भने, अमेरिकाले इरानमाथि कडा आक्रमण गर्नेछ। खामेनीले प्रदर्शनकारीहरूले सरकारी भवनहरू नष्ट गरेको आरोप लगाए।
यी प्रदर्शनहरू देशको अर्थतन्त्रको कमजोर अवस्थाका कारण सुरु भएका थिए। तिनीहरू अब वर्षौंमा सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन बनेका छन् । यी प्रदर्शनहरूले इस्लामिक गणतन्त्र इरानको उन्मूलनको माग गरिरहेका छन् र केहीले राजतन्त्रको पुनर्स्थापनाको लागि आह्वान गरिरहेका छन् ।
मानव अधिकार समूहहरूका अनुसार, यी प्रदर्शनहरूको क्रममा भएको हिंसामा कम्तिमा ४८ प्रदर्शनकारी र १४ सुरक्षाकर्मी मारिएका छन्। फलस्वरूप देशभर इन्टरनेट सेवा बन्द गरिएको छ।
यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानको दोस्रो ठूलो शहर मशहद अब प्रदर्शनकारीहरूले कब्जा गरेको दाबी गरेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जालमा एउटा भिडियो पोस्ट गर्दै लेखेका छन्, ‘दश लाखभन्दा बढी मानिसहरूले प्रदर्शन गरे। इरानको दोस्रो ठूलो शहर प्रदर्शनकारीहरूको नियन्त्रणमा परेको छ। सरकारी सुरक्षा बलहरूले शहर त्यागेका छन्।’
मशहदको जनसंख्या लगभग चार लाख छ। तुर्कमेनिस्तान र अफगानिस्तानको सीमा नजिकै अवस्थित, यो इरानको सबैभन्दा ठूलो धार्मिक शहर हो। मशहदमा शिया मुस्लिमहरूको प्रमुख तीर्थस्थल इमाम रेजाको पवित्र मन्दिर पनि छ।
यद्यपि, शहर कब्जाको ट्रम्पको दाबीको पुष्टि भएको छैन। सुरक्षा बलहरूले शहरलाई पूर्ण रूपमा त्यागेको वा मशहद पूर्ण रूपमा प्रदर्शनकारीहरूको नियन्त्रणमा परेको कुनै विश्वसनीय रिपोर्टले पुष्टि गरेको छैन।
खामेनीले देशव्यापी विरोध प्रदर्शनका बीचमा पहिलो पटक राष्ट्रलाई सम्बोधन गरे। इरानी सरकारी टिभीले उनको भाषण प्रसारण गर्यो। ‘विदेशीहरूको लागि काम गर्ने भाडाका सैनिकहरूलाई सहन गर्दैन,’ उनले भने । उनका अनुसार विदेशी एजेन्टहरू विरोध प्रदर्शनको पछाडि छन् र देशमा हिंसा भड्काइरहेका छन्।
उनले ट्रम्पलाई इरानको मामिलामा हस्तक्षेप गर्नुको सट्टा आफ्नै देशको समस्यामा ध्यान केन्द्रित गर्न आग्रह गरे। ‘इस्लामिक गणतन्त्र लाखौं महान व्यक्तिहरूको रगतले आएको हो। हामीलाई नष्ट गर्न चाहनेहरूको अगाडि इस्लामिक गणतन्त्र कहिल्यै पछि हट्ने छैन।’
निर्वासित राजकुमार रेजा पहलवीले मानिसहरूलाई सडकमा निस्कन अपील गरेका थिए। बिहीबार निर्वासित राजकुमार रेजा पहलवीले मानिसहरूलाई सडकमा आउन अपील गरेपछि विरोध प्रदर्शन तीव्र भएको थियो । रेजा पहलवी इरानका अन्तिम शाह मोहम्मद रेजा पहलवीका छोरा हुन् । उनका बुबा १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिको समयमा सत्ताबाट हटाइएका थिए । राजकुमार पहलवी हाल संयुक्त राज्य अमेरिकामा बस्छन् ।
देशभरका जेनजीहरू आर्थिक कठिनाइबाट आक्रोशित छन्। डिसेम्बर २०२५ मा, इरानी मुद्रा, रियाल, प्रति अमेरिकी डलर लगभग १.४५ मिलियनमा झर्यो, जुन अहिलेसम्मकै न्यून स्तर हो। वर्षको सुरुदेखि नै, रियालको मूल्य लगभग आधा भएको छ। मुद्रास्फीति चरम सीमामा पुगेको छ। खाद्यान्नको मूल्य ७२ प्रतिशतले र औषधिको मूल्य ५० प्रतिशतले बढेको छ। यसबाहेक, २०२६ को बजेटमा सरकारले प्रस्ताव गरेको ६२प्रतिशत कर वृद्धिले व्यापक जनआक्रोश निम्त्याएको छ।
इरानमा १९७९ को इस्लामिक क्रान्तिपछि, अयातोल्लाह रुहोल्लाह खोमेनी सत्तामा आएका थिए । उनले १९७९ देखि १९८९ सम्म १० वर्षसम्म सर्वोच्च नेताको रूपमा सेवा गरे। उनका उत्तराधिकारी, अयातोल्लाह अली खामेनी १९८९ देखि शुरू भएर ३७ वर्षसम्म सत्तामा छन्।
